PTH یا هورمون پاراتیروئید (Parathyroid Hormone) توسط غدد پاراتیروئید ترشح می شود و نقش اصلی آن تنظیم سطح کلسیم و فسفر خون است. افزایش بیش از حد PTH در کودکان می تواند نشانه بیماری های مهم غدد، کلیه یا کمبود ویتامین D باشد و نیاز به بررسی دقیق دارد.

وظیفه هورمون PTH چیست؟

• افزایش جذب کلسیم از روده (با کمک ویتامین D فعال)

• آزاد کردن کلسیم از استخوان ها

• کاهش دفع کلسیم و افزایش دفع فسفر از کلیه ها

علل بالا بودن PTH در کودکان

1. هیپرپاراتیروئیدی اولیه (Primary)

• نادر در کودکان

• معمولاً به علت تومور خوش خیم (آدنوم) پاراتیروئید

• همراه با افزایش کلسیم خون

2. هیپرپاراتیروئیدی ثانویه (Secondary)

• شایع‌تر در کودکان

• به دلیل کمبود ویتامین D، بیماری مزمن کلیه یا اختلال جذب روده‌ای

• همراه با کلسیم طبیعی یا پایین و فسفر بالا

3. هیپرپاراتیروئیدی ثالثیه (Tertiary)

• معمولاً در کودکان با بیماری کلیوی طولانی‌مدت و پس از درمان دیالیز دیده می‌شود

علائم بالا بودن PTH در کودکان

• ضعف و خستگی

• درد استخوان یا مفصل

• شکستگی‌های مکرر

• کوتاه‌قدی یا اختلال رشد

• مشکلات گوارشی (تهوع، یبوست)

• مشکلات کلیوی (سنگ کلیه، دفع کلسیم در ادرار)

آزمایش‌های لازم برای بررسی PTH بالا

در آزمایشگاه کودکان ایران، بررسی PTH همراه با سایر تست‌های مرتبط انجام می‌شود تا علت اصلی مشخص شود:

1. PTH سرم

• برای اندازه‌گیری مستقیم هورمون پاراتیروئید

2. کلسیم تام و یونیزه

• بالا بودن آن همراه با PTH بالا → احتمال هیپرپاراتیروئیدی اولیه

• پایین یا طبیعی بودن آن همراه با PTH بالا → احتمال هیپرپاراتیروئیدی ثانویه

3. فسفر سرم

• معمولاً در هیپرپاراتیروئیدی اولیه پایین و در ثانویه بالا است

4. ویتامین D (25-OH Vitamin D)

• برای بررسی کمبود ویتامین D به‌عنوان علت شایع

5. کراتینین و BUN

• ارزیابی عملکرد کلیه

6. آزمایش ادرار 24 ساعته برای کلسیم

• بررسی دفع کلسیم ادراری و خطر تشکیل سنگ

اهمیت تشخیص زودهنگام

• پیشگیری از آسیب استخوانی جبران‌ناپذیر

• جلوگیری از سنگ کلیه و آسیب کلیوی

• اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای و درمان بیماری زمینه‌ای

خدمات آزمایشگاه کودکان ایران

• نمونه‌گیری استاندارد و دقیق برای PTH (نگهداری ویژه نمونه)

• انجام همزمان تست‌های کلسیم، فسفر و ویتامین D

• تفسیر نتایج توسط پزشک متخصص آزمایشگاه

• مشاوره تخصصی برای ارجاع به غدد کودکان یا نفرولوژیست در صورت نیاز

سوالات پرتکرار والدین

آیا بالا بودن PTH همیشه خطرناک است؟
خیر. گاهی به‌دلیل کمبود ویتامین D موقت است و با درمان به حالت طبیعی برمی‌گردد.

آیا نیاز به بستری وجود دارد؟
فقط در موارد شدید یا همراه با مشکلات کلیوی یا سطح بسیار بالای کلسیم.

آیا نمونه‌گیری برای PTH سخت است؟
خیر، فقط نیاز به رعایت شرایط خاص نگهداری نمونه در آزمایشگاه دارد.